Regie houden tijdens je bevalling — wat betekent dat eigenlijk?

Ben je het woord “regie houden” al tegengekomen? Iedereen heeft het erover: geboorteplannen, Instagram-accounts vol “bevallen met ballen”, beleidsdocumenten van de KNOV en NVOG. Regie is hét toverwoord in de geboortezorg geworden. Tegelijk gaat bevallen ook over overgave — over iets kunnen loslaten, in je lijf zakken, je laten dragen door een proces dat je niet zelf stuurt. Hoe zit dat nou? Kun je wel regie houden, terwijl je je ook overgeeft?

Ik heb hier lang over nagedacht — voor de doula opleiding schreef ik er zelfs een heel essay over — en ik deel de belangrijkste inzichten graag want ik denk dat ze je kunnen helpen. 

Gaat regie over hoe je bevalling verloopt? 

Het eerste dat me opviel toen ik dit ging uitzoeken: regie gaat eigenlijk niet over hoe je bevalling verloopt, of over jouw lichaam als zodanig. Regie gaat over iets anders — over wíe de keuzes maakt wanneer er een medische mogelijkheid op tafel ligt. Een ruggenprik, een inleiding, een weigering van een handeling: regie speelt zich af in het contact tussen jou en je zorgverlener. Het is relationeel. Het gaat over of jij serieus genomen wordt als degene die uiteindelijk beslist — niet over of jij “de controle” hebt over je lichaam zelf.

Dat onderscheid is belangrijker dan het lijkt. Want het fysiologische proces van bevallen — de weeën, de manier waarop je lichaam zich opent — dat is geen proces dat je kunt regisseren. Dat proces gedijt juist bij het tegenovergestelde: ontspanning, overgave, vertrouwen dat je het aankunt zonder dat je het hoeft te “managen”. Regie en overgave zijn dus geen tegenpolen die tegen elkaar strijden. Het zijn twee heel verschillende dingen: regie speelt zich af tussen jou en de mensen om je heen, overgave speelt zich af in jou. Hoewel overgave moeilijk is, als je relationeel niet veilig bent – ofwel, als jij niet de regie hebt. 

Waarom die regie er wél toe doet

Uit onderzoek blijkt keer op keer dat de mate waarin je je gehoord en betrokken voelt — of je zorgverlener je écht als partner behandelt in plaats van als lijdend voorwerp — een van de sterkste voorspellers is van hoe je later op je bevalling terugkijkt. Sterker nog: het is een van de belangrijkste factoren in het voorkomen van een traumatische ervaring. Niet de pijn op zich, niet of het “volgens plan” ging — maar of jij het gevoel had gezien en gehoord te worden, ook op het moment dat het ingewikkeld werd.

Wat óók sterk naar voren komt: het gevoel dat je het aankunt — vertrouwen in jezelf om met de situatie om te gaan, wat er ook gebeurt — is minstens zo bepalend als de daadwerkelijke uitkomst. Dat is geen blind vertrouwen dat het vanzelf goed komt. Het is vertrouwen dat je, wat er ook gebeurt, niet alleen komt te staan.

Niet iedereen hecht evenveel waarde aan zelf kiezen — en dat is oké

Een ander inzicht dat me trof: niet elke vrouw wil evenveel zelf beslissen. Sommigen willen dat heel bewust zelf doen. Anderen leggen het liever grotendeels bij hun zorgverlener neer, vanuit vertrouwen, niet vanuit onverschilligheid. Beide keuzes zijn legitiem — en interessant genoeg blijkt uit onderzoek dat de tevredenheid achteraf bij beide groepen om dezelfde dingen draait: heb je je gehoord gevoeld, kwam de ervaring ongeveer overeen met wat je verwachtte, en had je het gevoel dat je het aankon.

Met andere woorden: het gaat niet om hoeveel keuzes je zelf maakt. Het gaat om of je, ongeacht wie er beslist, een mens blijft in dat proces, en niet alleen maar een lichaam dat behandeld wordt.

Historisch uitstapje: Sinds wanneer is “regie” zo belangrijk geworden? 

“De zwangere/barende heeft de regie” is een pas in en net na de jaren ’90 een issue geworden in het beleid in Nederland. Dat is omdat ik korte tijd de medische wetenschap – kennis én technologische middelen – rond de baring een enorme vlucht nam. Dat betekent: bevallingen werden vaker medisch, en als het medisch werd dan waren er vaker meer en complexere mogelijkheden. En die kennis en mogelijkheden lagen logischerwijs in handen van artsen en verloskundigen. Hoewel dit natuurlijk mooie en levensreddende middelen betreft, kwam hiermee ook een stuk regie bij die zorgverleners te liggen. Het is dus niet zo dat die regie is ‘afgepakt’ zoals dat soms wordt gesuggereerd door voorstanders van ‘natuurlijk’ bevallen. Die regie is ontstaan tezamen met de kennis en technologie.

En dus ontstond er een ervaring bij zwangeren/barenden: er is regie, die ligt niet bij mij, en dat voelt niet goed. Gelukkig is er toen dus een tegenbeweging ontstaan om die regie te gaan delen of zelfs helemaal bij de client te leggen. Dat streven is lovenswaardig en in praktijk ontzettend ingewikkeld. 

De complexe realiteit

Zo zwart-wit als we het graag voorstellen (zwangere heeft de regie) is het in praktijk niet.

– Beslissingen moeten vaak genomen worden op basis van kansberekeningen, inschattingen, en ervaring. Het is niet makkelijk die allemaal te doorgronden als zwangere, laat staan op het moment dat je aan het baren bent.

– Er zijn heel veel onderwerpen binnen de verloskunde, waar het ‘bewijs’ dun is, of waar zelfs nog helemaal geen onderzoek bestaat. Van sommige (ingrijpende) praktijken blijkt vandaag de dag uit onderzoek dat ze meer schade dan goed deden. Hoe vertrouw je in die context als cliënt op de ervaring van de zorgverlener? 

– Zorgverleners moeten eerlijk zijn over risico’s, anderzijds mogen zij een cliënt niet bang maken door steeds op allerlei risico’s te wijzen. 

– Cliënten kunnen soms heel bang zijn en interventies niet willen vanwege trauma’s of door desinformatie, terwijl hun gezondheid op het spel staat. Is het dan respectvol of nalatig om te zeggen: prima u heeft de regie? 

– Soms hebben cliënten zich heel goed ingelezen en kiezen op basis van hun levensovertuigingen en zingeving tegen medisch advies in. In mijn beleving zijn we als samenleving en als zorg nog helemaal niet klaar voor om werkelijk die regie ook in dit geval, écht aan die cliënt te geven. 

– Het gaat steeds om een zwangere die een foetus in zich draagt. We zijn in het Westen – mede door technologie – geneigd om de belangen ‘van moeder en kind’ tegenover elkaar te zetten, de foetus los van de zwangere te zien (zie ‘Ei, foetus, baby’ van Trudy Dehue). Om de zwangere echt 100% regie te geven, moeten we accepteren dat zij beslist over  de foetus in haar. Dat is – zeker aangewakkerd door de anti-abortus beweging – niet vanzelfsprekend in onze samenleving. 

Kritische noot

Het valt nauwelijks op, totdat je er echt op gaat letten. Overal wordt ‘regie’ aangemoedigd, zolang het gaat over de ‘normale’ zwangerschap. Alle voorbeelden die in beleidsstukken worden aangehaald over regie bij de normale zwangerschap, gaan over thema’s waarbij het niet controversieel is om keuzes te maken. Bijvoorbeeld: counseling over de nipt test, en de zwangere kiest. Dit is eerder een ethische dan een medische keuze, en van zulke ethische keuzes zijn we in Nederland wél gewend dat bij de mensen zelf te laten. 

Als ik mijn meest kritische bril opzet, dan lijkt regie dus bedoeld om binnen de grenzen van gezondheid zelf keuzes te maken. De grens van de eigen regie lijkt te liggen bij gezondheid en de medisch gedefinieerde risico’s. In beleidsstukken rond eigen regie gaat het niet over: thuis bevallen met een tweeling of na een eerdere keizersnede, het weigeren van ctg bij meconiumhoudend vruchtwater, zwangerschap voorbij 42 weken, enzovoorts. Soms moet je lezen wat er níet staat om de kaders te begrijpen. Hier zie je dat ondanks de regie die steeds wordt besproken, de zorg er niet echt aan toe is om barenden risico’s te laten nemen. 

Gelukkig is die keuzevrijheid in Nederland wel heel goed beschermd. In de wet ligt wel degelijk vast dat je als zwangere / barende de regie hebt ook als je dwars tegen alle richtlijnen in gaat. Je moet dan soms wel zoeken naar een zorgverlener die zich daar comfortabel bij voelt. 

Waarom regie pas betekenisvol wordt in een goede zorgrelatie

Terug naar dat grijze gebied, hoe moeilijk het in praktijk kan zijn om regie te voeren. Je hebt als zwangere nooit evenveel kennis als de zorgverlener, en als zorgverlener heb je nooit het volledige inzicht in iemands leven, geschiedenis, zingeving. Die twee moeten in respect bij elkaar komen.

Er zijn ook bewegingen die volledige, radicale ‘zelfregie’ propageren door de zorg compleet buiten te sluiten. Dat is geen overgave in verbinding, maar eenzaamheid — en dat is precies het tegenovergestelde van wat regie zou moeten betekenen.” Dat is totale overgave aan geboorte – en juist een gebrek aan regie. 

In mijn beleving moet het laatste woord altijd bij de zwangere/barende liggen. Maar je geeft iemand niet de regie wanneer je de verbinding verbreekt en zegt: zie maar. Regie ging juist over wie binnen een netwerk van macht, kennis en technologie invloed heeft en keuzes maakt. Keuzes maak je in een netwerk van relaties en je hebt er input voor nodig. Als die relatie goed is, is wederzijdse invloed ook goed. Respect, zorgzaamheid, zorgvuldigheid, aandacht. Als dat centraal blijft staan, dan kun je samen een weg vinden door dat grijze gebied. Wordt je gesteund om keuzes te maken die bij je passen, die jouw waarden tot uitdrukking brengen. Dan is regie pas echt betekenisvol. 

Wat betekent dit voor mijn werk als doula?

Dit is precies waarom ik dit werk doe zoals ik het doe. Niet om jou te overtuigen van één bepaalde manier van bevallen, en niet om je aan te sporen tot zoveel mogelijk “eigen regie” alsof dat op zich het doel is. Wel om samen met jou:

• een realistisch beeld op te bouwen van hoe het kan lopen — inclusief de scenario’s die je liever niet onder ogen ziet, zodat je niet wordt overvallen als het anders gaat en je echte keuzes kan maken;
• vertrouwen op te bouwen in jezelf, in wat je aankunt — met ontspanningstechnieken en communicatietools, niet met affirmaties die doen alsof het toch vanzelf goed komt;
• er tijdens de bevalling te zijn als iemand die jou blijft zien als persoon, naast je te blijven staan;
• om juist de verbinding met je zorgteam te versterken;
• en achteraf zonder oordeel met je terug te kijken — ook als de bevalling er anders uitzag dan je vooraf had gewild.

Of je nu kiest voor een thuisbevalling of bewust voor een medische omgeving, of je nu veel of weinig zelf wilt beslissen: je wordt ondersteund om het op jouw manier te doen, en je hoeft het niet alleen te doen.